ΑΤΕΧΝΩΣ / Μανωλάκης Κιουπτσής – Γιαννάκης Τσουρτσούλης, οι μικροί εξόριστοι του Αη Στράτη που νίκησαν τον θάνατο από πείνα

Η Κλεονίκη Κιουπτσή (αριστερά) με τον γιο της τον
Μανωλάκη και τη συνεξόριστή της Ελένη Αμπατζή,
στον Αη Στράτη. Πηγή φωτογραφίας:
Γ. Φαρσακίδη, ΣΕ ΑΝΙΣΗ ΜΑΧΗ, Θεσσαλονίκη 2012

Χιλιάδες αγωνιστές «φιλοξενήθηκαν» για δεκαετίες στους τόπους εξορίας. Πολλά παιδιά αντίκρισαν για πρώτη φορά τα χρώματα της ζωής στα υγρά κελιά των φυλακών ή στους βράχους ενός ξερονησιού, μεγάλωσαν ανάμεσα στους φυλακισμένους και τους εξόριστους και έχασαν τον ένα ή και τους δυο γονείς τους στα εκτελεστικά αποσπάσματα, είτε δεν πρόλαβαν καν να τους γνωρίσουν. Ο Μανωλάκης Κιουπτσής και ο Γιαννάκης Τσουρτσούλης είναι δυο από τους πολλούς αφανείς «μικρούς» ήρωες που σήκωσαν στις παιδικές τους ψυχές βάρος δυσανάλογα μεγάλο με τα χρόνια και το μπόι τους, που οι περισσότεροι δεν θα σηκώσουν σε ολόκληρη τη ζωή τους.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Ο Τζουμερκιώτης στο «κόκκινο χωριό των Τζιουμέρκων, (στ)η Χώσεψη…»

Από αριστερά: Μπάμπης Κλάρας, Άρης Βελουχιώτης,
Θάνος, Ερμής και Τζουμερκιώτης

Στην περιοχή των Τζουμέρκων, στο χωριό Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας, στην οικογένεια του Κώστα Πουρναρά (Μπόσης) και σε άλλους αγωνιστές της Χώσεψης και των γύρω χωριών, αναφέρεται μεταξύ άλλων στις αναμνήσεις του ο Γεράσιμος Μαλτέζος (Τζουμερκιώτης), μόνιμος αξιωματικός του στρατού και ηγετικό στέλεχος του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ, όπως τις κετέγραψε στο βιβλίο του «Ε.Α.Μ. – Ε.Λ.Α.Σ. (Αναμνήσεις και ζητήματα Στρατηγικής και Τακτικής)»(1). Όμως πριν προχωρήσουμε στο σχετικό απόσπασμα ας δούμε μερικά στοιχεία για τη ζωή και τη δράση του συγγραφέα.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Κ. Μπόση: "ΕΜΕΙΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ" – Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, 61 χρόνια μετά την κυκλοφορία του στις Λαϊκές Δημοκρατίες

Σήμερα,  που συμπληρώνονται 20 χρόνια από τη μέρα που έφυγε από τη ζωή ο Κώστας Πουρναράς (Μπόσης), έχουμε τη χαρά και την τιμή να προσφέρουμε στο αναγνωστικό κοινό ―για πρώτη φορά στην Ελλάδα― το βιβλίο του «ΕΜΕΙΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ» (μυθιστόρημα).

Οικοδόμος: 20 χρόνια από τον θάνατο του Κώστα Μπόση

Σαν σήμερα, στις 2 Απρίλη του 1994, έφυγε από τη ζωή ο κομμουνιστής δάσκαλος, λαϊκός αγωνιστής και διακεκριμένος συγγραφέας Κώστας Πουρναράς (Μπόσης).

Γεννήθηκε το 1908 στη Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας. Σπούδασε δάσκαλος στα Γιάννενα. Έγινε μέλος του ΚΚΕ σε νεαρή ηλικία και ήταν γραμματέας της ΚΟ Άρτας πριν το 1936. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου τον εξόρισε στον Αη Στράτη. Είναι από τους ελάχιστους που άντεξε το μεγάλο μαρτύριο της πείνας (33 εξόριστοι πέθαναν από την πείνα στον Αη Στράτη το 1941). Απέδρασε με όσους επέζησαν και βρέθηκε στη Μακεδονία, από όπου πήρε δραστήρια μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Στη συνέχεια κατατάχτηκε στο ΔΣΕ. Ήταν λοχαγός Πολιτικός Επίτροπος της 107ης Ταξιαρχίας. Το 1948 τραυματίστηκε βαριά, νοσηλεύτηκε στη ΛΔ Ουγγαρίας και επέστρεψε ξανά στο Γράμμο.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Απρόσμενα μεγάλη η αποδοχή στο διαδίκτυο του βιβλίου του Κ. Μπόση "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξόριστων στα 1941"

Το εξώφυλλο της επανέκδοσης του Αη Στράτη
(φωτογραφική αναπαρωγή της πρώτης έκδοσης
του Εκδοτικού Τμήματος της ΚΕ του ΚΚΕ)

Όταν την Κυριακή 21 Απρίλη του  2013 ανεβάζαμε, σε ηλεκτρονική μορφή -  pdf, στο διαδίκτυο το βιβλίο του Κώστα Μπόση  "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξόριστων στα 1941" (Έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ, Μάρτης 1947) δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ούτε στο ελάχιστο την τόσο μεγάλη αποδοχή που θα συναντούσε από το αναγνωστικό κοινό.

Οικοδόμος: Μετά από 46 χρόνια ξανά στη δημοσιότητα το ιστορικό κείμενο-αφιέρωμα του Κ. Μπόση για τον Χρήστο Μαλτέζο – Ελάχιστος φόρος τιμής στα 75 χρόνια από τη στυγερή δολοφονία του κομμουνιστή ήρωα

Τον Φλεβάρη του 1967 δημοσιεύεται στο περιοδικό του ΚΚΕ «Νέος Κόσμος» ένα κείμενο-αφιέρωμα του Κώστα Μπόση στον ήρωα κομμουνιστή ηγέτη Χρήστο Μαλτέζο, Γραμματέα της ΟΚΝΕ, που δολοφονήθηκε από τα όργανα της  μεταξικής δικτατορίας στις 22 Νοέμβρη του 1938 με άγρια βασανιστήρια στις φυλακές της Κέρκυρας. Το άρθρο ήταν ενταγμένο στον κύκλο αφιερωμάτων του περιοδικού με τίτλο «Μορφές αγωνιστών». Πολλά μεταγενέστερα άρθρα που αναφέρονται στην ΟΚΝΕ και στον Χρ. Μαλτέζο έχουν σαν πηγή τους το κείμενο του Κ. Μπόση, όμως το ίδιο το κείμενο, ολόκληρο, δεν έχει ξαναδημοσιευτεί ποτέ ―εδώ και 46 χρόνια― από τότε.  Στα πλαίσια της έρευνας που ξεκίνησε (και συνεχίζεται) το ιστολόγιο Κώστας Πουρναράς (Μπόσης), για τη ζωή και το έργο του αξέχαστου λογοτέχνη-λαϊκού αγωνιστή, το ανακαλύψαμε στο "Επιμορφωτικό Κέντρο Βιβλιοθήκη - Αρχείο «Χαρίλαος Φλωράκης»".

Οικοδόμος: Κομμουνιστής: ευχή και κατάρα...

Είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθρώπων να προσπαθούν να πιαστούν  απ’ τους ανθρώπους που ξεχωρίζουν. Τους πιο άξιους, τους ιδεολόγους, τους βαρύσκιωτους, τους οραματιστές, αυτούς που τραβάνε μπροστά και βάζουν πλάτη αγόγγυστα «για να γυρίσει ο ήλιος». Ακουμπώντας πάνω τους παίρνουν απ’ τη δύναμή τους για να πατήσουν  στα δικά τους πόδια, να  σταθούν σιγά σιγά στο πλευρό τους και να γίνουν, αν αντέξουν, σαν κι αυτούς. Αυτή η διαδικασία κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Γιατί η «μοίρα» του κομμουνιστή έχει χαραγμένη πάνω της την ευχή και την κατάρα του καιρού του. Σε μια εποχή που το να δώσεις έχει άμεση σχέση με το τι παίρνεις για αντάλλαγμα, ο κομμουνιστής ξεχωρίζει σαν τη μύγα μες στο γάλα, από το βαρύ φορτίο της αφειδώλευτης προσφοράς, της αγνής ανιδιοτέλειας, της ευθύνης και της πανανθρώπινης αποστολής του. Όλοι έχουν απαιτήσεις από τον κομμουνιστή, ακόμα και οι εχθροί του κι ας περιμένουν με αγωνία πότε θα «γλιστρήσει». Και όλοι, μα όλοι, σπεύδουν να μοιραστούν τη σοδειά του αγώνα του.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Η δράση* των φασιστών και των ληστοσυμμοριτών στη Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας, αμέσως μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας

Φωτογραφία: Νίκος Κουτσοπάνος

* Η δράση των φασιστών και ληστοσυμμοριτών στη Χώσεψη, δεν περιορίζεται βέβαια στα περιστατικά που ακολουθούν, είναι μεγαλύτερη. Ένα μέρος τους μονάχα είναι καταγεγραμμένο επίσημα και σε αυτό αναφερόμαστε σε αυτήν την ανάρτηση.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Ο κατάλογος με τα ονόματα των κομμουνιστών εξόριστων που δραπέτευσαν από τον Αη Στράτη στις 17/6/1943

Γ. Φαρσακίδη: "Εξόριστοι στο σύρμα"

Απ’ όσο είναι σε θέση να γνωρίζει και το ιστολόγιο, από όταν άρχισε να χρησιμοποιείται  ο Αη Στράτης ως τόπος εξορίας (κατά πάσα πιθανότητα το 1929) μέχρι τον Ιούνη του 1943, έγιναν δυο επιτυχημένες αποδράσεις εξόριστων κομμουνιστών. Η πρώτη τον Σεπτέμβρη του 1936, στην οποία συμμετείχαν οι Τάκης Φίτσιος, Απόστολος Γκρόζος και Μάρκος Βαφειάδης και για την οποία λέγεται πως συνέβαλε και ο Θανάσης Κλάρας (αργότερα Άρης Βελουχιώτης). Η δεύτερη απόδραση  από το νησί του μαρτυρίου έγινε στις 14 Ιούλη του 1940, με εντολή της καθοδήγησης του ΚΚΕ και συμμετείχαν οι Μ. Ζαχαράτος, Γ. Γουλημάρης, Σπ. Καλοδίκης, Θαν. Στράτζαλης, Ιάκ. Γαβριηλίδης, Θεόφ. Παλιούρας, Κ. Γαμβέτας και Παν. Σιαντής.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): 70 χρόνια από την απόδραση των εξόριστων του Αη Στράτη

ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ - Αρχείο Βασ. και Βύρ. Μανικάκη

Άη Στράτης, τόπος μαρτυρίου των εξόριστων κομμουνιστών, 17 του Ιούνη 1943. Ένα καΐκι δένει το ξημέρωμα σ’ έναν απόμερο όρμο. Από μέσα ξεπηδούν οι μαχητές του ΕΛΑΝ Θανάσης Στράντζαλης και Νίκος Χουρμούζης. Με την καθοδήγηση του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ έχει οργανωθεί η απόδραση των εξόριστων που κρατούνται στο νησί από τα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας. Όσων δηλαδή επέζησαν από τη μάχη με τον θάνατο από την πείνα (6 Νοέμβρη 1941- αρχές Μάρτη 1942) που τους επέβαλαν οι δεσμοφύλακές τους, συνεργάτες των Γερμανών καταχτητών.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Κομμουνιστές λογοτέχνες στην υπερορία, κριτές και κρινόμενοι - Ο Κώστας Πουρναράς (Μπόσης) στον Λογοτεχνικό Κύκλο

Ο Λογοτεχνικός Κύκλος το 1956 στο Ντεζ της Ρουμανίας. Από
αριστερά: Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Κώστας Μπόσης, Έλλη
Αλεξίου, Τάκης Αδάμος, Νίκος Κυτόπουλος, Απόστολος Σπήλιος.

Όπως έχουμε αναφερθεί και σε προηγούμενες αναρτήσεις μας, για να εκδοθεί ένα βιβλίο από τον εκδοτικό οργανισμό του ΚΚΕ, έπρεπε πρώτα να περάσει από μια διαδικασία εσωκομματικού ελέγχου, την οποία είχε αναλάβει μια επιτροπή λογοτεχνών-μελών του κόμματος. Στις συνεδριάσεις της η επιτροπή ασκούσε κριτική (συχνά εξαντλητική) στο κάθε υποψήφιο προς έκδοση έργο και πρότεινε διορθώσεις ή βελτιώσεις στον/στην συγγραφέα του.

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Μια εκδήλωση για τον Κώστα Μπόση και ένα σχόλιο

Από την εκδήλωση για την επανέκδοση του "Αη Στράτη".

Στις 14 Γενάρη του 1996 έγινε στην αίθουσα του Συλλόγου Κυψελιωτών Άρτας (στην Αθήνα) «Ο Άγιος Κοσμάς» εκδήλωση στην οποία παρουσιάστηκε η επανέκδοση, μετά από πολλά χρόνια, του βιβλίου του Κώστα Μπόση "Αη Στράτης. Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941". Αναδημοσιεύουμε άρθρο του περιοδικού «χάος και όψη» (τ. 11) το οποίο εκδίδεται από τον Σύλλογο, που αναφέρεται στην εκδήλωση και στη συνέχεια παραθέτουμε ένα σχόλιο δικό μας.

"ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. Ένα κομμάτι γης μικρούλικο, ριγμένο στη μέση της θάλασσας…

Στις 14-1-96, στην αίθουσα του συλλόγου μας, και ύστερα από αίτημα φίλων του, τελέστηκε φιλολογικό μνημόσυνο για το συγχωριανό μας Κώστα Πουρναρά-Μπόση, με παρουσίαση  της επανέκδοσης του πρώτου βιβλίου του «Άη-Στράτης».

Ο Χρήστος Νταβαντζής.

Ο Κώστας Πουρναράς γεννήθηκε στη Χόσεψη Άρτας και πέθανε στην πόλη Σιμπίου της Ρουμανίας. Το πορτρέτο του συνοψίζεται στο ακόλουθο τρίπτυχο: φωτισμένος δάσκαλος, ακατάβλητος αγωνιστής, καταξιωμένος συγγραφέας. Για τις πολιτικές του ιδέες και τη δράση του εξορίστηκε στον Άη-Στράτη και τις εμπειρίες του από αυτή την εξορία εκθέτει στο βιβλίο του «Άη-Στράτης», η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941». Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στα 33 θύματα του Άη-Στράτη που δώσανε τη ζωή τους για την εθνική και κοινωνική ελευθερία, «σε ένα κομμάτι γης μικρούλικο, ριγμένο στη μέση της θάλασσας…».

Η παρουσίαση της επανέκδοσης έγινε από το Χρήστο Νταβαντζή, που κατέβαλε κι όλη την προσπάθεια για την ανατύπωση, και την Ιωάννα Κοτελίδα, με την οικονομική στήριξη πολλών συγχωριανών μας. Παρέστησαν, επίσης, παλιοί σύντροφοι και φίλοι του Κώστα Πουρναρά. Μίλησαν γι’ αυτόν με τα πιο ζεστά λόγια της καρδιάς, ο Ιωάννης Λαμπράκης, «ο Κώστας Πουρναράς ήταν καμάρι των συγχωριανών του, δυνατός στη σκέψη και τις ιδέες, θαυμάσιος ρήτορας, δάσκαλος, αγωνιστής και άνθρωπος», ο Γεώργιος Μπαρτζώκας, «τυχερή η Χόσεψη που κρατά στους κόλπους της τον Κώστα Πουρναρά» κι ο Σωκράτης Κουτουλούζης «ο Κώστας Πουρναράς λάτρευε τα παιδιά, λάτρευε τη Χόσεψη, λάτρευε την Ήπειρο… Να είστε υπερήφανοι που ήταν συγχωριανός σας»."

Το εξώφυλλο της επανέκδοσης του "Αη Στράτη".

Σχόλιο ιστολογίου «Κώστας Πουρναράς (Μπόσης)»:

Στην αρχή του άρθρου αναφέρεται ο λόγος («ύστερα από αίτημα φίλων του») της διοργάνωσης της εκδήλωσης. Θεωρούμε πως ένα γεγονός τέτοιου μεγέθους, όπως η επανέκδοση ενός τόσο σημαντικού βιβλίου και το όνομα του συγγραφέα, που για όσους δεν το γνωρίζουν γεννήθηκε και έζησε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στην Χώσεψη (ή Κυψέλη, όπως είναι η σύγχρονη ονομασία της), είναι λόγοι αρκούντως σημαντικοί για να τιμηθεί ο Κώστας Πουρναράς και το έργο του, όχι κατόπιν «αιτήματος φίλων του», αλλά με πρωτοβουλία του ίδιου του Συλλόγου των συχωριανών του. Δεν υπάρχουν άλλωστε και τόσοι πολλοί σπουδαίοι άνθρωποι που να κατάγονται από τη Χώσεψη, και να τίμησαν τον τόπο τους με τη στάση ζωής και το έργο τους.

Τις φωτογραφίες από την εκδήλωση μας παραχώρησε ο κ. Χρήστος Νταβαντζής, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά.

http://kostasbosis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_13.html

[ΑΠΡΙΛΗΣ 2013]

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): «Για τον δρόμο που πήρα δεν το μετάνιωσα» - Όψεις της ζωής και του έργου του

 "κλικ" στον σύνδεσμο:

 http://kostasbosis.blogspot.gr/2012/12/blog-post.html

Ληστές, βιαστές, πλιατσικολόγοι, γερμανοντυμένοι δολοφόνοι του λαού, τα ινδάλματα των σύγχρονων φασιστικών συμμοριών

"Κλικ" στον σύνδεσμο:

 http://kostasbosis.blogspot.gr/2012/10/blog-post_5.html

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Γράμματα από τη Ρουμανία (1)

Ο κ. Χρήστος Νταβαντζής (Χ. Ντ.), συγχωριανός και σύντροφος του Κώστα Πουρναρά «Μπόση» (Κ. Π.), κράτησε επαφή μαζί του και μετά τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου, όταν ο τελευταίος, κυνηγημένος. αναγκάστηκε να καταφύγει αρχικά στην ΕΣΣΔ και αργότερα στη Ρουμανία όπου και έμεινε στην πόλη Σιμπίου, μέχρι το τέλος της ζωής του. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, ο Χ. Ντ. επισκέφτηκε τον Μπόση στη Ρουμανία δύο φορές, ενώ είχαν και αλληλογραφία.

Ο κ. Νταβαντζής μας παραχώρησε  δυο επιστολές από αυτήν την αλληλογραφία. Στην πρώτη, την οποία δημοσιεύουμε σήμερα, ο Κ. Π. αναλύει τις απόψεις του για την κατάσταση στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα, μετά την αναρρίχηση στην εξουσία της ΕΣΣΔ του Γκορμπατσόφ και την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, γράφει για το τι έφταιξε γι’ αυτό  και κάνει κριτική και προτάσεις για τις θέσεις και την πολιτική που ασκεί το ΚΚΕ εκείνη την εποχή.

Ο αναγνώστης πριν προβεί σε οποιαδήποτε κριτική, θα πρέπει να συνυπολογίσει πως ο συγγραφέας της επιστολής, στέλεχος του ΚΚΕ για χρόνια μετά και τον Εμφύλιο, ζούσε απόμακρα, μόνιμα στη Ρουμανία, έχοντας αποσυρθεί από την ενεργό κομματική δράση. Να συνυπολογίσει επίσης και τη χρονική συγκυρία, είκοσι χρόνια πριν από σήμερα, πάνω στην οποία γράφτηκε και παίρνοντας υπόψη την μετέπειτα πορεία του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος αλλά και του ΚΚΕ.

Στην αντιγραφή τηρήθηκε η ορθογραφία που ακολουθεί ο συγγραφέας. Επίσης,  δεν δημοσιεύουμε τα πλήρη ονόματα όσων πιθανώς βρίσκονται στη ζωή αλλά και όσων δεν μπορέσαμε να επικοινωνήσουμε μαζί τους. Παραθέτουμε μόνο τα αρχικά  τους.

Η αντιγραφή της επιστολής έγινε με μια σχετική δυσκολία. Ο συγγραφέας όταν τη γράφει, διανύει τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Ταλαιπωρείται με σοβαρά προβλήματα υγείας, και ο γραφικός του χαρακτήρας έχει γίνει δυσανάγνωστος. Εξαιτίας αυτού, προκύπτει ένα «πρόβλημα» σχετικά με την ακριβή ημερομηνία που γράφτηκε. Στην ημερομηνία, στο τέλος της επιστολής, όπως την γράφει ο συγγραφέας, δεν μπορεί να διαβαστεί η ακριβής χρονιά που γράφτηκε.

Αν λάβουμε υπόψη μας πως το 13^ο και το 14^ο Συνέδρια του ΚΚΕ, στα οποία αναφέρεται ο Κ. Π., έγιναν μέσα στο 1991 και ο συγγραφέας έφυγε από τη ζωή το 1994, η πιθανή χρονιά βρίσκεται ανάμεσα σε 1992, ή 93, ή 94. Κοιτάζοντας προσεκτικά τους αντίστοιχους αριθμούς όπως τους έγραψε το χέρι του συγγραφέα, δεν βρίσκουμε αντιστοιχία με κάποιον από αυτούς. Μοιάζει πιο πολύ με ’95, ίσως από παραδρομή να γράφτηκε έτσι. Ο κ. Νταβαντζής με μια επιφύλαξη υποστηρίζει πως είναι –μάλλον- το 1994, λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή ο Κώστας Πουρναράς.

Η ουσία βέβαια βρίσκεται στο περιεχόμενο. Τα υπόλοιπα είναι για την Ιστορία. Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Χρήστο Νταβαντζή για την ευγενική παραχώρηση της επιστολής.


Παραθέτουμε την επιστολή (οι υπογραμμίσεις, δικές μας):

Έφη-Χρήστο!

Χαρήκαμε πολύ γιατί είσαστε καλά. Εμείς δε σας στείλαμε χρόνια πολλά. Τα προηγούμενα χρόνια δε μας απαντήσατε και νομίσαμε πως είσαστε θυμωμένοι.

Σκέφτηκα Χρήστο να μη σε πικράνω αλλά αν δε σου έλεγα τη γνώμη μου, θα σχημάτιζες ίσως την αντίληψη πως είμαι με τους ανανεωτές και δε μ’ αρέσει να πιστέψεις πως θα πάω στον άλλο κόσμο με την ταμπέλα του αποστάτη, του προδότη.

Η πρώτη σελίδα της επιστολής

Το πρόβλημα το συζητήσαμε παλιότερα, όταν ήρθες στη Ρουμανία με τον Α. Ρ., το συζήτησα και δυο φορές με τη Λ. Π. και τον άντρα της το Χ. Τότε και από νωρίτερα ακόμα κάμποσα κόμματα, μαζί και το δικό μας είχαν ξεφύγει από το μαρξισμό-λενινισμό και πέρασαν στη σοσιαλδημοκρατία.

Εγώ δε συμφωνούσα με την τέτια πολιτική και με τη μέθοδο της αποσύνδεσης με είχαν διαγράψει δυο φορές κι όταν ήταν γραμματέας ο Κολιγιάνης κι αργότερα, όταν ανάλαβε ο Φλωράκης, όμως δεν περίμενα ποτέ να φτάσουμε στη σημερινή κατάσταση και το φταίξιμο πέφτει στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα.

Όταν πήρε την εξουσία ο μεγαλύτερος προδότης της ανθρώπινης ιστορίας – ο Γκορμπατσώφ και η παρέα του – κι άρχισαν ολομέτωπη επίθεση ενάντια στο σοσιαλισμό, τα κομμουνιστικά κόμματα όλου του κόσμου – εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις – αντί να ξεσηκώσουν τον κόσμο ενάντια στον κίνδυνο ύπαρξης της ανθρωπότητας, χειροκρότησαν την περεστρόικα, την επιδοκίμασαν και βοήθησαν την καταστροφή.

Στην προσυνεδριακή περίοδο για το 13^ο Συνέδριο και στο ίδιο το συνέδριο και λίγο ύστερα απ αφτό μια μερίδα του Κόμματος, παλέβοντας ενάντια στους ανανεωτές, στάθηκε στις αρχές του μαρξισμού-λενινισμού και δημιουργήθηκε η ελπίδα πως βρήκε το δρόμο να βγει απ την κρίση, όμως, το πανηγύρι δε βάσταξε πολύ.

Ήρθαν οι θέσεις της ΚΕ για το 14^ο Συνέδριο, το Συνέδριο, η Εισήγηση της ΚΕ για το Συνέδριο, η Εισηγητική έκθεση της Παπαρήγα για το Συνέδριο και κάμποσες ομιλίες, που έδειξαν καθαρά, πως το Κόμμα έπεσε ξανά στον ίδιο δρόμο, τον παλιό.

Ο υπαρχτός σοσιαλισμός ήταν ο επιστημονικός σοσιαλισμός στην πράξη. Σε αφάνταστα δύσκολες συνθήκες – επεμβάσεις, εμφύλιος πόλεμος, αποκλεισμός, Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος – σε τεράστιες δυσκολίες – καθυστέρηση, πείνα, εξαθλίωση – παλεύοντας μ όλον τον καπιταλισμό, ξοδεύοντας τεράστια ποσά για να επανορθώσει την καταστραμένη οικονομία, να υπερασπίσει την ειρήνη, να βοηθήσει τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, έβγαλε την κοινωνία στην αψηλότερη κορφή της ανθρώπινης ιστορίας και σε ελάχιστο χρονικό διάστημα εκπλήρωσε την αποστολή του. Και μόνο άνθρωποι στραβοί, άνθρωποι αφιονισμένοι από την ιμπεριαλιστική προπαγάνδα και πιο πολύ άνθρωποι που στο σοσιαλισμό βλέπουν το δικό τους οικονομικό-πολιτικό θάνατο, μπορούν να αμφισβητήσουν τις καταχτήσεις του.

Φυσικά, καλύτερα θα ήταν να είχε περισσότερες επιτυχίες και, αν γίνουνταν επανάσταση και στις αναπτυγμένες χώρες – Γερμανία, Αγγλία, Αμερική – θα περνούσαμε και στον κομμουνισμό, όμως, να μιλάμε, τι πέτυχε στις συγκεκριμένες συνθήκες, με τις συγκεκριμένες δυσκολίες-δυνατότητες. Έγιναν και λάθη – όπως και σ όλες τις επαναστάσεις – όμως αφτά δεν έπαιξαν το βασικό ρόλο.

Τότε; Τί έφταιξε; Η σοσιαλ-δημοκρατική ομάδα του Γκορμπατσώφ πήρε την εξουσία με την απάτη και τη δημαγωγία, συμάχησε με τον ιμπεριαλισμό, εκμεταλέφτηκε την υποχώρηση του Παγκόσμιου Κομμουνιστικού Κινήματος,  τη συμπαράσταση κι όχι μόνο την ανοχή των περισσότερων ΚΚ κι έριξε πισώπλατα στο σοσιαλισμό όλα τα μέσα – κρατικά, κομματικά, ιδεολογικά και άλλα – και τσάκισε το σοσιαλισμό και κατάφερε θανάσιμο χτύπημα σ όλο το εργατικό κίνημα κι έσπρωξε και σπρώχνει την ανθρωπότητα στην ολοκληρωτική καταστροφή.

Πρέπει να το πούμε. Οι μάβρες δυνάμεις είχαν τη μεγαλύτερη νίκη στη μακραίωνη ιστορία της ανθρωπότηυτας και βιάζουνται να την ολοκληρώσουν. Προσπαθούν να πείσουν τον κόσμο πως άδικα χάθηκαν εκατομύρια και εκατομύρια άνθρωποι, πως ο καπιταλισμός ζει και θα ζει στον αιώνα τον άπαντα και είναι παραλογισμός να παλέψουμε για την ανατροπή του.

Η δεύτερη σελίδα της επιστολής

Ο Μπους θριαμβολογεί: ο σοσιαλισμός απότυχε γιατί είναι σύστημα αντίθετο με τους νόμους της κοινωνικής εξέλιξης. Ο Γκορμπατσώφ στην αρχή δήλωσε: ο σοσιαλισμός απέτυχε γιατί ο Στάλιν παραβίασε τις αρχές του. Λίγο αργότερα άλαξε τη διατύπωση και φόρτωσε τις εφθύνες στο Μαρξ και τον Ένγκελς: ο κομμουνισμός, είπε, ήταν αντιουμανιστικό σύστημα και φέβγοντας απ την εξουσία, ευχαρίστησε τους συνεργάτες του γιατί τον βοήθησαν στο κοσμοϊστορικό του έργο (την ανατροπή του σοσιαλισμού και τη διάλυση της Σοβ. Ένωσης) και υποσχέθηκε πως η περεστρόικα θα συνεχιστεί.

Οι ανανεωτές, πως ξεπεράστηκε ο σοσιαλισμός και οι θέσεις του ΚΚΕ για το 14^ο Συνέδριο κάτι το παρόμοιο: «Για να δοθεί απάντηση… θα χρειαστεί και συνολική εξέταση της μορφής του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε στον 20^ο αιώνα». Μ άλλα λόγια ο Υπαρχτός Σοσιαλισμός απότυχε, γιατί δεν ήταν καλός…

Κι αν αφτό στις Θέσεις λέγεται με απλά και λίγα λόγια, στην Εισήγηση της Κεντρικής Επιτροπής στο 14^ο Συνέδριο του ΚΚΕ και στην εισηγητική ομιλία της Α. Παπαρήγα στο 14^ο Συνέδριο του ΚΚΕ υπάρχουν ολόκληρα κατεβατά από μια ακατάσχετη-αφηρημένη και σχεδόν ακατανόητη φλυαρία, για να αποδειχτεί, πως ο Υπαρχτός Σοσιαλισμός χρεοκόπησε, γιατί παραβίασε τις αρχές του Επιστημονικού Σοσιαλισμού, χωρίς να αναφέρει ποιες. Κι αφού το ΚΚΕ απορίπτει τον Υπαρχτό Σοσιαλισμό και στη θέση του δε βάζει έναν άλλον, καλό σοσιαλισμό, τότε για ποιο σοσιαλισμό θα παλέψει ο λαός;!

Οι θέσεις και τα ντοκουμέντα του Συνεδρίου το λένε καθαρά γιατί πρέπει να παλέψουν οι εργαζόμενοι: «στόχος πάλης για μια προοδεφτική πολιτική διεξόδου και ανάπτυξης», «αλαγή με κατέφθυνση το σοσιαλισμό», «για μια προοδεφτική κυβέρνηση», «για μια προοδεφτική ‘πολιτική’ διέξοδο» κι άλλα τέτοια κι ούτε μια λέξη για το σοσιαλισμό και τις αρχές του – ανατροπή του καπιταλισμού, εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού, σοσιαλιστική επανάσταση, πέρασμα της εξουσίας απ τη μια τάξη στην άλλη, για διχτατορία του προλεταριάτου, για κοινωνική ιδιοχτησία στα βασικά μέσα παραγωγής, για ιδεολογία του μαρξισμού-λενινισμού, για προλεταριακό διεθνισμό…

Στον καπιταλισμό υπάρχουν αστικές κι όχι λαϊκές κυβερνήσεις, που υποστηρίζουν τα συμφέροντα της κεφαλαιοκρατίας κι όχι του λαού, κυβερνήσεις αντιδραστικές κι όχι προοδεφτικές, που οδηγούν την κοινωνία στην καταστροφή. Το Κόμμα καλεί τους εργαζόμενους, να παλέψουν για διεκδικήσεις στα πλαίσια του καπιταλιστικού συστήματος και οι αλαγές – όποιες γίνουν κι αν γίνουν – καλιεργούν αφταπάτες, αποπροσανατολίζουν και διαστρεβλώνουν την ταξική συνείδηση του προλεταριάτου και βοηθούν τον καπιταλισμό να ξεπερνάει τις δύσκολες καμπές, να διαιωνίζει την κυριαρχία του.

Εκατό περίπου τώρα χρόνια η σοσιαλδημοκρατία δεν κουράζεται, να λέει: «με μεταρυθμίσεις κι όχι επανάσταση ο καπιταλισμός θα μετατραπεί σε σοσιαλισμό». Με τέτοια πολιτική χίλια χρόνια και μια μέρα να παλέβουν οι εργαζόμενοι, σοσιαλισμό δεν πρόκειται να δουν και χωρίς σοσιαλισμό η ανθρωπότητα θα καταστραφεί.

Το Κόμμα στο 13^ο Συνέδριο είχε μια σημαντική νίκη. Αν κέρδιζαν οι ανανεωτές, θα δημιουργούνταν πολύ χειρότερη κατάσταση. Στο 14^ο Συνέδριο είναι ένα βήμα πιο μπροστά, παρουσιάστηκε σαν συγκροτημένη δύναμη, όμως, δεν έλυσε το βασικό πρόβλημα, την ιδεολογική-οργανωτική του ενότητα. Πολλοί κομουνιστές, στελέχη και απλά μέλη και στον προσυνεδριακό διάλογο και στο 14^ο Συνέδριο και απ το Ριζοσπάστη, είπαν μ όλο τους το δίκιο ορθά-ανοιχτά και ξάστερα: Η πολιτική του Κόμματος, που καθορίστηκε στο 11, το 12 και το 13 Συνέδριο –καλό θα ήταν να πήγαιναν και πιο πίσω– ήταν και είναι οπορτουνιστική-ρεφορμιστική. Σοσιαλδημοκρατική.

Και σήμερα υπάρχουν στις γραμμές του δυο ρέβματα – το ρεφορμιστικό και το επαναστατικό. Η εσωκομματική πάλη δεν πρόκειται να σταματήσει, ώσπου να νικήσει το ένα απ τα δυο κι εγώ έφχουμμαι να νικήσει το επαναστατικό με συζητήσεις, κριτική, αφτοκριτική, αποφάσεις… κι όχι με φραξιονισμό και διασπάσεις…

Πόσο θα ήθελα, να ανταμώναμε στο χωριό – εκεί στο Τσαγκαράδικο – με τον αδερφό σου και τον αδερφό μου και να κουβεντιάζαμε ώρες-μέρες-χρόνια!

Αλλά…

Σας φιλούμε πολλές φορές. 

Ιλιάνα – Κώστας

Σιμπίου-Ρουμανίας

19 I 199;

[" Κώστας Πουρναράς (Μπόσης)" - ΦΛΕΒΑΡΗΣ 2012]

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): "καλή πατρίδα..."

Έκθεση για τις Ελληνικές κοινότητες των πολιτικών προσφύγων στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, με τίτλο «καλή πατρίδα…», διοργανώνει το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Το τέλος του εμφυλίου πολέμου βρίσκει την Ελλάδα σε τραγική κατάσταση. Οι ανθρώπινες απώλειες και οι υλικές καταστροφές από την εμφύλια σύγκρουση της περιόδου 1946-49 έρχονται να προστεθούν σε εκείνες των χρόνων του πολέμου και της κατοχής.

Μια από της δραματικότερες επιπτώσεις του εμφυλίου πολέμου είναι και η οδύσσεια χιλιάδων ανθρώπων, κυνηγημένων από το επίσημο ελληνικό κράτος, στις χώρες της σοσιαλιστικής Ευρώπης μέχρι και την Τασκένδη της Σοβιετικής Ένωσης (Ουζμπεκιστάν). Πτυχές της ιστορίας αυτού του εκπατρισμένου για πάνω από 30 χρόνια, ελληνισμού και των κοινοτήτων που δημιούργησε, παρουσιάζει η έκθεση του Ιδρύματος.

Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων,

Λεωφόρος Αμαλίας 14, Πλατεία Συντάγματος, Αθήνα

Ώρες λειτουργίας:

Καθημερινά 10:00-21:00

Σάββατο-Κυριακή 10:00-15:00

Η είσοδος είναι ΕΛΕΥΘΕΡΗ.

Πριν ξεκινήσετε,

τηλεφωνήστε στο 210 3735109 για επιβεβαίωση των ωρών λειτουργίας.

Η έκθεση θα είναι στη διάθεση του κοινού μέχρι το τέλος του χρόνου.

Αξίζει να πάτε!

 

["Κώστας Πουρναράς (Μπόσης)" - ΟΚΤΩΒΡΗΣ 2011]

Κώστας Πουρναράς (Μπόσης): Με σεβασμό στη μνήμη του

Είμασταν  μια παρέα συμμαθητών, οι περισσότεροι στη δεύτερη τάξη του λυκείου. Μια εποχή που η ελληνική κοινωνία βρισκόταν σε ανάταση. Το ηθικό του λαού ψηλά, στηριγμένο στις προσδοκίες για δικαίωση των αγώνων και των οραμάτων του, για «αλλαγή». Πλημμυρισμένοι εμείς απ’ την ορμή που μας έδινε η νιότη. Η αμφισβήτηση κατακτούσε την άγουρη σκέψη μας. Έφηβοι επαναστάτες, θαρρούσαμε πως με μιας  μπορούμε ν’ αλλάξουμε τον κόσμο.

Τα διαβάσματά μας ήταν επικεντρωμένα σε κείμενα «εκτός σχολείου». Ρουφούσαμε ποίηση, πεζογραφία, κάθε τι λογοτεχνικό με τη λαιμαργία του διψασμένου, όταν επιτέλους βρει νερό. Συναντιόμασταν πολύ συχνά, πότε στο σπίτι του ενός, πότε του άλλου, απαγγέλαμε ποίηση, Σολωμό, Ρίτσο, Παλαμά, Χικμέτ, Μαγιακόβσκι κι άλλους. Σχολιάζαμε και κάναμε …κριτική στα έργα τους, εμείς τα σχολιαρούδια…

Ένα απόγευμα ο πατέρας γυρίζοντας από τη δουλειά, έφερε στο σπίτι βιβλία. Αυτό ήταν κάτι που το συνήθιζε. «Άρπαζα» αμέσως κάθε τι λογοτεχνικό: Γκόρκι, Ντοστογιέφσκι, Ουγκώ, Τολστόι αλλά και Σκάρο, Βάρναλη, Λουντέμη, Παρορίτη και τόσους άλλους.

Αυτή τη φορά μου τράβηξε την προσοχή «ο Κραβαρίτης», από τη Σύγχρονη εποχή. Μυθιστόρημα. Μου άρεσε το εξώφυλλό του. Συγγραφέας ο Κώστας Μπόσης. Όνομα όχι από τα γνωστά, από τα «μεγάλα», που τα βιβλία τους κατέχουν δεσπόζουσα θέση στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Το όνομά του όμως δεν μου ήταν άγνωστο, σαν κάποτε να το είχα ακούσει. Ρώτησα τον πατέρα και μου είπε γι αυτόν. Έχουμε μάλιστα και μια συγγένεια μαζί του, όχι πολύ στενή.

Τον «γνώρισα» μέσα από τις σελίδες του «κραβαρίτη» αρχικά και κατόπιν και των άλλων βιβλίων του. Βιβλία που οι ήρωές τους είναι άνθρωποι απλοί,  από τους ταπεινούς της ζωής. Που τίναξαν από πάνω τους το ζυγό της καταπίεσης και της σκλαβιάς, έσπασαν τις αλυσίδες τους και πολέμησαν σκληρά για μια ανθρώπινη κοινωνία, δίκαιη, σοσιαλιστική.

Ο Μπόσης εστιάζει στις αδυναμίες του ανθρώπου, στα κουσούρια που κουβαλάει απ’ όταν κιόλας δει το φως της ζωής. Εστιάζει όμως και στις αρετές του, στις δυνατότητες και τους ορίζοντες που του ανοίγει η μόρφωση, η κατάκτηση της γνώσης. Σε όλα τα βιβλία του, λογοτεχνικά και μη, η κύρια αναφορά του, ο στόχος του, είναι η οικοδόμηση της νέας κοινωνίας. Της σοσιαλιστικής, όπου ο άνθρωπος θα αποβάλλει τα μέχρι «τότε» ελαττώματα του και θα χτίσει έναν καινούργιο χαρακτήρα.

Έτσι γνώρισα τον Κώστα Πουρναρά με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο «Μπόσης». Και έμαθα περισσότερα πράγματα γι’ αυτόν. Ποτέ όμως τόσα όσα θα ήθελα. Μεγαλώνοντας εκτίμησα κάποια γεγονότα γύρω από το πρόσωπό του με μεγαλύτερη ωριμότητα, τον ένιωσα πιο κοντά μου κι ας μη συναντηθήκαμε ποτέ. Ρώτησα, έψαξα, έμαθα, από συναγωνιστές του αλλά και από αντιπάλους του, εκείνα τα πέτρινα χρόνια.

Οι σύντροφοί του στην αντίσταση και στο κόμμα, μιλούν για έναν βαθιά ιδεολόγο αγωνιστή, έναν πιστό, αληθινό σύντροφο, που υπέστη τα πάνδεινα, από τους διώκτες του. Σοβαρό τραυματισμό που παρ’ ολίγο να του στοιχίσει τη ζωή,  εξορίες, διωγμούς, βασανισμούς. Κι αυτός ορθός κι αψηλός σαν τα βουνά της πατρίδας του, δε λύγισε μήτε στιγμή.

Οι πολιτικοί του αντίπαλοι αναγνωρίζουν στο πρόσωπό του έναν ακέραιο χαρακτήρα, έναν δάσκαλο που εκτελούσε το λειτούργημά του με σεβασμό προς  τους γονείς και αγάπη στα παιδιά. Έναν ανιδιοτελή άνθρωπο. Δεν είναι τυχαίο πως κάπου στη δεκαετία του ΄80, όταν αρκούσε ένας μικρός αριθμός υπογραφών για να μπορέσει ένας πολιτικός εξόριστος να πάρει την άδεια του ελληνικού κράτους και να επιστρέψει στην πατρίδα, υπέγραψαν γι αυτόν σχεδόν όλοι οι συγχωριανοί του.

Με λύπη ανακάλυψα πως δεν υπάρχουν δημοσιευμένες αναφορές στο όνομά του, παρά ελάχιστες. Ούτε καν ένα εκτενές βιογραφικό σημείωμα  στα οπισθόφυλλα των βιβλίων του. Αυτό είναι κάτι που δεν το αξίζει ούτε αυτός αλλά ούτε και το έργο του. Θα ανακαλύψετε μέσα από τις παρουσιάσεις που θα γίνουν σε αυτές τις σελίδες, μεταξύ άλλων, πόσο σεμνός ήταν, τόσο που δεν ήθελε ν’ αφήσει «ίχνη» πίσω του.  Έλεγε πάντα, πως οι αγώνες του δεν ήταν κάτι για το οποίο θα έπρεπε να κάνει κάποιος αναφορά. «Δεν αξίζει τον κόπο να γίνεται ντόρος», έγραφε χαρακτηριστικά σε επιστολή προς συγχωριανό του. 

Έμεινε πιστός μέχρι το τέλος της ζωής του στις αρχές της κοσμοθεωρίας του Μαρξισμού-Λενινισμού, πιστός στα ιδανικά που εκφράζει το κόμμα του, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Μέσα από τις σελίδες της αλληλογραφίας του «διαβάζουμε» τη λαχτάρα, την αγωνία του, τους προβληματισμούς του για το μέλλον της ανθρωπότητας, ειδικά μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Την πίκρα του αλλά και την αιτιολόγηση για την κατάληξη των αγώνων του λαού μας. Την πίστη του για το σοσιαλιστικό μέλλον, μέσα από την πάλη και των αδιάκοπο αγώνα των λαών όλου του κόσμου.

Άνθρωπος χαμηλών τόνων στην προσωπική του ζωή, ολιγαρκής, έζησε σπαρτιάτικα για πολλά χρόνια σ’ ένα μικρό δυαράκι, στο Σιμπίου της Ρουμανίας - εκεί αποχαιρέτησε τα εγκόσμια - «χτίζοντας» τους ήρωες των βιβλίων του και προσδοκώντας τη μέρα που θα επέστρεφε στην αγαπημένη του πρώτη πατρίδα: την Κυψέλη (Χώσεψη) Άρτας.

Δεν τα κατάφερε να πραγματοποιήσει την επιθυμία του εν ζωή. Μόνο αφού ταξίδεψε ο ίδιος, η τέφρα του έφτασε στο «χωριουδάκι» του, κάτω απ’ τον ίσκιο των περήφανων Τζουμέρκων, συνοδευόμενη από τη σύζυγό του Ιλεάνα, και κατέληξε για πάντα στην αγκαλιά της φιλόξενης γης. Εκεί, ψηλά στον "Αη Θανάση"…

Αυτό το ιστολόγιο δημιουργήθηκε προς τιμή του.

Με βαθύ σεβασμό προς το πρόσωπό του, το έργο και τους κοινωνικούς του αγώνες, για να συγκεντρωθεί ό,τι είναι δυνατό γι αυτόν. Δε θα είναι ποτέ έτοιμο, πλήρες. Διαρκώς θα περιμένει κάτι νέο, κάτι που δεν το γνωρίζαμε. Ένα κείμενο, μια φωτογραφία, μια έκδοση, ένα χειρόγραφο, ένα σχόλιο, μια μαρτυρία. Όσο αυτό είναι εφικτό, ενισχύστε την προσπάθεια, εμπλουτίζοντας αυτή τη σελίδα.

Ο Κώστας Πουρναράς άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην Ιστορία, με τη ζωή, τους αγώνες και το συγγραφικό έργο του. Ας το διαδώσουμε. Ας το διαφυλάξουμε όχι σαν ένα μουσειακό έκθεμα, αλλά σαν μια πηγή έμπνευσης και άντλησης δύναμης και γνώσης, σαν ένα φάρο που με το φως του φωτίζει τους σύγχρονους αγώνες μας. Άνθρωποι σαν το Μπόση αξίζει να μένουν ζωντανοί στη μνήμη μας, και να τους γνωρίζουν οι νεώτεροι.

Είμαι σίγουρος πως ο ίδιος, αν μπορούσε, θα με μάλωνε γι αυτή την κίνηση. Δεν θα τη θεωρούσε αναγκαία.

«Γιατί τόσος ντόρος;» θα μου έλεγε, «δεν αξίζει τον κόπο…»

[ΟΚΤΩΒΡΗΣ 2011 - στο "Κώστας Πουρναράς (Μπόσης)"]